Aktywność sportowa osób z niepełnosprawnością – fakty i mity

Aktywność sportowa osób z niepełnosprawnością to nie nowość

Historia sportu i aktywności osób z niepełnosprawnościami związana jest z szeroko rozumianą rehabilitacją ruchową. Już lekarze w XVII wieku zdawali sobie sprawę z konieczności stosowania ćwiczeń fizycznych w leczeniu wielu dolegliwości powstałych w wyniku wypadków i urazów.

Nie był to jednak sport w obecnym tego słowa znaczeniu.

Pierwsze organizacje zajmujące się poprawą dostępności sportu dla osób z niepełnosprawnościami i umożliwiające im wspólną aktywność fizyczną powstały w środowisku osób głuchych.

W 1924 roku powstał Międzynarodowy Komitet Cichych Sportów (CISS).

Paradoksalnie duży wpływ na rozwój sportu dostosowanego do potrzeb osób z niepełnosprawnościami miały obie wojny światowe. Gwałtowny przyrost osób poszkodowanych podczas zmagań wojennych trwałymi uszkodzeniami, wzroku, słuchu i narządów ruchu sprawił, że znacznie wzrosło zapotrzebowanie na dostosowane dla nich formy aktywności które pomogły by im w rehabilitacji.

Wraz ze wzrostem zapotrzebowania zaczęła też rosnąć świadomość społeczna która pozwoliła na rozwój szeregu rekreacyjnych form aktywności fizycznej nie związanych bezpośrednio z rehabilitacją.

O początkach sportu osób z niepełnosprawnościami opowiada fantastycznie zrealizowany i wart polecenia film reżyserii Tima Whitby: ,,Najlepsi z Najlepszych”.

Bez spoilerów 😉 Film opowiada historie lekarza wojskowego – Ludwiga Guttmana który pod koniec II wojny światowej zaczyna pracę w szpitalu na oddziale dla pacjentów z ciężkimi obrażeniami którzy nie rokują poprawy, a w wyniku odleżyn i braku opieki pozostaje im tylko czekanie na śmierć.

Dzielny doktor postanawia jednak wbrew konfliktom z resztą personelu medycznego rozpocząć walkę o życie i godność swoich pacjentów.

Bardzo polecam, ponieważ film nie tylko skłania do refleksji, ale przede wszystkim jest dobrze i energicznie opowiedziany, a wartka akcja i ciekawi bohaterowie sprawili, że nie nudziłam się nawet przez chwilę 🙂

W 1944 roku zorganizowano pierwsze zawody sportowe dla byłych pilotów RAF.

Był to impuls do organizacji kolejnych wydarzeń i inicjatyw sportowych. W następstwie czego rozwinął się sport wyczynowy osób niepełnosprawnych w formie którą znamy obecnie.

W roku 1963 rozpoczął swoją działalność ruch Olimpiady Specjalnej (Special Olympics) podczas pierwszych półkolonii sportowych dla osób z upośledzeniem umysłowym.

Aktywność sportowa osób z niepełnosprawnością – czym jest?

Według definicji którą znalazłam na stronie Fizjo Planer.pl:

,,Definicja sportu osób niepełnosprawnych rozróżnia sport rekreacyjny od wyczynowego. W związku z tym aktywność sportowa osób niepełnosprawnych rozumiana jest jako forma uczestnictwa w kulturze fizycznej, której głównym założeniem jest utrzymanie bądź poprawa sprawności funkcjonalnej. Natomiast w przypadku osób uprawiających sport wyczynowy, głównym celem jest dążenie do osiągania jak najlepszych rezultatów”.

Zdecydowałam się na przytoczenie tej definicji ponieważ podkreśla ona 2 ważne aspekty. Po pierwsze ruch i aktywność sportowa to nie tylko aspekt czysto fizyczny ale też element socjalizacji oraz możliwość udziału w szeroko rozumianej kulturze fizycznej. Po drugie definicja ta wyraźnie rozdziela rekreacyjną aktywność sportową od tej wyczynowej.

Rekreacyjna aktywność sportowa

Każdy z nas bez względu na wiek, wzrost, wagę, płeć, niepełnosprawność czy jej brak powinien być aktywny fizycznie.

Ruch jest niezbędny dla prawidłowego funkcjonowania naszych organizmów. Wspomaga przepływ krwi, pomaga w poprawnym natlenieniu i zachowaniu prawidłowego działania wszystkich układów w ciele człowieka.

Najprostszym dowodem na to, że natura stworzyła nas do ruchu są odleżyny powstające w wyniku ucisku naczyń krwionośnych najczęściej powstające przy długotrwałym leżeniu.

Nawet osoby całkowicie sparaliżowane dla zachowania ciała w dobrej kondycji muszą być poddawane skrupulatnej rehabilitacji która sprowadza się do – ruchu 🙂 .

Skoro ruch jest tak ważny to czemu nagminnie go unikamy? Cóż sama muszę przyznać się, że bywają dni, że ostatnią rzeczą na świecie jakiej mi się chce to ruszenie się z łóżka.

Tym bardziej kiedy coraz częściej na dworze panują minusowe temperatury, a kocyk grzeje tak milutko.

Nie zmienia to jednak faktu, że codzienna aktywność jest bardzo ważna. Namawiam zatem to wygospodarowania tych kilku chwil dziennie na dowolną formę aktywności. Ja preferuje spacery, zarówno te na kołach jak i z czyjąś pomocą na własnych nogach. Szczególnie te drugie sprawiają mi sporą przyjemność bo mimo dużego wysiłku tych kilkaset kroków jest dla mnie zawsze dużym wyzwaniem ale i małym codziennym sukcesem 🙂

Wyczynowa aktywność sportowa

Sport wyczynowy to już zupełnie inna historia. To nie zwykłe hobby ale styl życia. Harmonogram ćwiczeń, treningi, zgrupowania, zawody i przede wszystkim pasja i zaangażowanie.

Sport wyczynowy to w równej mierze zmagania z przeciwnikami jak i samym sobą.

Z tego miejsca absolutne wyrazy uznania dla wszystkich sportowców którzy udowadniają, że sport jednoczy i jest motorem wielu pozytywnych przemian.

Pisałam już o Olimpiadzie Paralekkoatletycznej i moim uznaniu dla sportowców z niepełnosprawnościami.

Link do wpisu Sport i niepełnosprawność dlaczego nie?

Będąc już przy temacie sportu wyczynowego. Niezmiennie poraża mnie dysproporcja w dostępie do wiedzy i informacji na temat sportu wyczynowego i sportu wyczynowego osób z niepełnosprawnościami.
To straszne, że sport uprawiany przez osoby z niepełnosprawnościami jest ignorowany i często niemal nie do znalezienia w mediach.
Doskonałym przykładem są tu piłkarze. Na długo przed mundialem w Rosji różne stacje telewizyjne i portale internetowe na wyścigi oceniały szanse naszych zawodników. W przeddzień mistrzostw nie można było obejrzeć reklamy bez udziału któregoś piłkarza. Podczas samego mundialu 100% czasu antenowego który można było na to wygospodarować emitowano piłkarzy. Do dziś można trafić na rozmowy i spekulacje nad tym co poszło nie tak i kto zawinił.
Wynik mundialu? Nie wyszliśmy nawet z grupy. Nie mówiąc już o tym jak spektakularnie przegraliśmy mecz z Senegalem.
Jednocześnie w podobnym okresie odbyły się mistrzostwa paralekkoatletyczne gdzie w stawce medalowej zdeklasowaliśmy rywali, a nasi sportowcy dali nam powód do niesamowitej dumy.
Wynik mistrzostw? 61 medali w tym, aż 27 złotych.
Transmisje? TVP sport robiło skrót z każdego dnia w formie notatki. Poza tym miałam problem, żeby znaleźć transmisję ze zmagań.
Czas antenowy czy ilość publikacji w internecie to nie tylko kwestia prestiżu. Są to przede wszystkim realne dochody dla sportowców. Firmy sponsorskie chętnie wspierają sportowców o których ,,jest głośno”. Dlatego namawiam do oglądania sportu osób z niepełnosprawnościami i wspierania inicjatywy stawiające na jego popularyzację. To my kibice mamy realną siłę i wpływ na to czy następne mistrzostwa będzie można zobaczyć z mniejszym trudem 🙂 .
To nic nie kosztuje a może wiele zmienić.

Dyscypliny olimpijskie

Polski Komitet Paraolimpijski na swojej stronie umieścił listę dyscyplin które mogą kogoś zainspirować, ale przede wszystkim pokazują jak wiele form aktywności jest dostępnych dla osób z niepełnosprawnościami:

Boccia

Po raz pierwszy pojawiła się na Igrzyskach Paraolimpijskich w Nowym Yorku w roku 1984. Boccia posiada wybitne walory sportowo-rehabilitacyjne, ale jest także doskonałą grą dla pełnosprawnych – sprawdza się jako gra integracyjna. Poza kształtowaniem sprawności fizycznej daje możliwości integracyjnego działania w atmosferze tolerancji i poszanowania inności fizycznej. Zasady bocci są proste, nie stawiają graczom żadnych ograniczeń wiekowych lub sprawnościowych, gra nie wymaga drogiego sprzętu ani nawet sal sportowych. Posiada nieskończenie wiele rozwiązań taktycznych. W boccię można grać niemal w każdych warunkach i z powodzeniem wykorzystać ją w czasie różnorodnych zajęć o charakterze rekreacyjno-sportowym, na lekcjach wychowania fizycznego, zajęciach pozalekcyjnych, festynach, obozach i koloniach, a także w działaniach terapeutycznych.

Goalball

Dyscyplina ta jest skierowana tylko i wyłącznie do osób z uszkodzeniem narządu wzroku. Celem gry jest rzucenie piłki do bramki przeciwnika, podczas gdy przeciwnicy starają się zablokować piłkę własnym ciałem. W środku piłki znajduję się specjalny dzwonek, który informuje niepełnosprawnych sportowców w którym miejscu jest piłka i jak powinni się ustawić aby skutecznie zagrodzić drogę do bramki. Dlatego też, chociaż gra jest w toku panuje kompletna cisza umożliwiająca graczom maksymalną koncentrację. Aby wyrównać szanse, podczas meczu zawodnicy mają zasłonięte oczy specjalnymi opaskami.

Jeździectwo

Jeździectwo od wielu lat jest stosowane jako forma aktywnej rehabilitacji oraz forma rekreacji osób niepełnosprawnych. Kwestią czasu było włączenie jeździectwa do programu Igrzysk. Dyscyplina dostosowana jest do osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności. W ramach zawodów występuje jedna konkurencja a mianowicie ujeżdżenie. Wyróżnić możemy dwie części ujeżdżania, które podlegają ocenie sędziów. Zawodnicy muszą wykazać się umiejętnością jazdy konnej.

Judo

Wymaga od zawodników bardzo dużej sprawności fizycznej, równowagi oraz wrażliwości na bodźce. Jest dyscypliną skierowaną do zawodników niewidomych lub niedowidzących. Rywalizują zarówno kobiety jak i mężczyźni. Istotą tej dyscypliny jest kontakt fizyczny zawodników a także wykonanie odpowiednich chwytów i rzutów, za które zdobywa się punkty. Walka trwa 5 minut, a wygrywa ją zawodnik, który zdobędzie więcej punktów. Sportowcy mogą również doprowadzić do tzw. „ipponu” (przeciwnik pozostaje w pozycji na plecach) czyli wygrania walki przed czasem. Można tego dokonać nawet jednym dobrym rzutem.

Kajakarstwo

Kajakarstwo jest najmłodszą dyscypliną paraolimpijską. Dopiero w roku 2009 podjęto decyzję o włączeniu go do programu Igrzysk Paraolimpijskich. Kajakarstwo, wyróżnia się spośród innych, ponieważ pozwala cieszyć się z rywalizacji praktycznie wszystkim grupom sportowców niepełnosprawnych. Wynika to z dostępności bardzo dużej liczby kategorii startowych. Trzy podstawowe kategorie Para-Canoe to: LTA- amputacje, TA-osłabienie funkcji kończyn dolnych, porażenie mózgowe, A- mózgowe porażenie dziecięce, zaburzenia czynności układu nerwowego.

Kolarstwo

Szybkość i emocje towarzyszące kolarstwu są dostępne dla zawodników niepełnosprawnych stosunkowo od niedawna. Dyscyplina jest przystosowana do zawodników z różnymi rodzajami niepełnosprawności, z których wynikają podziały na poszczególne klasy (niewidomi i niedowidzący, dysfunkcja ruchu, porażenie mózgowe, amputacje). W zależności od rodzaju schorzenia mogą oni stosować następujące rodzaje rowerów (z ang.): „bicycle”, „tricycle”, „tandem” oraz „handbike”. Program zawodów obejmuje kolarstwo szosowe i torowe. Zawodnicy rywalizować mogą na dystansach wytrzymałościowych do 120 km, na welodromie do 4 km oraz w sprincie. Wyróżnić możemy również osoby niewidome startujące z widzącym pilotem.

Koszykówka na wózkach

Jedna z najpopularniejszych dyscyplin paraolimpijskich. Podstawowe wymiary, takie jak boisko i wysokość kosza są takie same jak w koszykówce osób pełnosprawnych. Koszykówka jest dyscypliną drużynową dlatego też nie możemy wyróżnić podziału na klasy. Przyznaje się jednak zawodnikom punkty ze względu na poziom sprawności od 0,5 do 4,5 gdzie przy sumowaniu liczba punktów wszystkich zawodników na boisku nie może przekraczać 14. Istotnym aspektem gry są specjalne wyczynowe wózki, posiadające osłonięte szprychy, a także pochylone koła. Ściśle określone jest również poruszanie się po boisku. Zawodnik, który otrzyma podanie może jedynie dwukrotnie napędzić wózek nie kozłując. Celem każdej z drużyn  jest zdobycie jak największej liczby koszy po skutecznych rzutach. Koszykówka na wózkach praktykowana jest w ponad 80 krajach na świecie.

Lekkoatletyka

Podczas Igrzysk możemy śledzić rywalizację zawodników na wózkach, z protezami oraz niewidomych współpracujących z pełnosprawnym przewodnikiem. Współczesne technologię pozwalają optymalizować poziom zaawansowania sprzętu zawodnika, a co za tym idzie poprawę rezultatów. Obecnie lekkoatletyka uprawiana jest w ponad 100 krajach na całym świecie.
Konkurencje: biegi 100m, 200m, 400m, 800m, 1500m, 5000m, 10000m, sztafety 4x100m oraz 4x400m, maraton, skok wzwyż, skok w dal, trójskok, pchnięcie kulą, rzut oszczepem, rzut dyskiem, rzut maczugą, pięciobój.

Łucznictwo

Początków łucznictwa osób z niepełnosprawnością doszukiwać się należy już 60 lat temu. Jednak na początku, jak większość sportów pełniło ono bardziej funkcję aktywnej rehabilitacji i wypoczynku niż profesjonalnej dyscypliny paraolimpijskiej. Pierwszy konkurs łuczników odbył się podczas zawodów w Stoke Mandeville Hospital w 1948 roku. Obecnie łucznictwo uprawiane jest w 37 krajach świata. Było jedną z pierwszych dyscyplin paraolimpijskich podczas Igrzysk w Rzymie w roku 1960. W tej dyscyplinie zawodnicy rywalizują w postawie stojącej lub siedzącej. Wyróżnić możemy trzy klasy: jedną stojącą – ARST , oraz dwie siedzące: tetraplegia – ARW 1 oraz paraplegia – ARW 2. Zawodnicy strzelają do tarczy oddalonej o 70 cm i średnicy 122cm.

Piłka nożna 5 osobowa

Piłka nożna jest bez wątpienia najpopularniejszym sportem na świecie. Również sportowcy z niepełnosprawnością mają okazję sprawdzić się w tej dyscyplinie, która w swojej odmianie 5 osobowej, przeznaczona jest dla osób niewidomych i niedowidzących. Rywalizują dwie drużyny składające się z pięciu zawodników każda, a mecz trwa 50 minut (2x25min). Dla wyrównania szans wszyscy zawodnicy oprócz bramkarza mają oczy zasłonięte specjalnymi opaskami. Bramkarz natomiast może pełnić rolę przewodnika informującego na temat bieżącego ustawienia i sytuacji na boisku. Boisko otoczone jest specjalnymi bandami, a piłka wydaje dźwięki. Jest to niezwykle złożona rywalizacja.

Piłka nożna 7 osobowa

Odmiana piłki nożnej, która zadebiutowała podczas Igrzysk w Nowym Jorku w 1984 roku. Jedyne różnice w odniesieniu do piłki nożnej osób pełnosprawnych to rozmiary boiska, brak przepisu spalonego oraz możliwość wykonania wrzutu z autu tylko jedną ręką. Dyscyplina ta skierowana jest głównie do osób dotkniętych porażaniem mózgowym, poruszających się bez wózków. Mecz trwa 60 min.

Pływanie

Zawodniczki i zawodnicy pływają wszystkimi pięcioma stylami pływackimi: dowolnym, grzbietowym, klasycznym, motylkowym i zmiennym. Sportowcy rywalizują w klasach zgodnie z możliwościami funkcjonalnymi. Przepisy pływania zaczerpnięte są z regulacji Międzynarodowej Federacji Pływackiej FINA oraz odpowiednio zmodyfikowane z uwzględnieniem specyfiki danej niepełnosprawności zawodnika.

Powerlifting

Wyciskanie sztangi leżąc. Zawodniczki i zawodnicy wyciskając sztangę muszą unieść ją do maksymalnego wyprostu w stawach łokciowych. Konkurencja w 10 różnych kategoriach. Sportowcy w sumie poddani są trzem próbom, zwycięża zawodnik, który podniesie największą ilość kilogramów. Sport dedykowany zawodnikom zarówno z urazami rdzenia kręgowego, porażeniem mózgowym, jak i z amputacjami. Rywalizacja kobiet w tej dyscyplinie miała początek w roku 2000 podczas Igrzysk Paraolimpijskich w Sydney.

Rugby na wózkach

Rugby na wózkach powstało w Kanadzie w roku 1970. Jest bardzo widowiskowym przykładem współpracy drużynowej. W tej dyscyplinie spotykamy zawodników m.in. z czterokończynowym uszkodzeniem rdzenia kręgowego, z trójkończynową amputacją. Zawodnicy poruszają się na wózkach po boisku o rozmiarach boiska do koszykówki. Celem gry jest przekroczenie z piłką linii końcowej czyli zdobycie punktu. Utrudnienie stanowi ograniczenie czasowe – 10s, oznaczające czas w jakim zawodnik może przetrzymywać piłkę. Wyróżniamy również klasyfikację zawodników ze względu na stopień sprawności. Zawodnik może otrzymać od 0,5 do 3,5 pkt. Niezwykle ważną rolę odgrywają specjalnie wzmocnione wózki wyczynowe.

Siatkówka na siedząco

Charakteryzuje się wysokim poziomem pracy zespołowej oraz wymaga od zawodników rozbudowanych umiejętności technicznych. Obecnie uprawiana jest w ponad 50 krajach na świecie. W siatkówce nie obowiązują podziały na klasy, a jedynym kryterium doboru zawodników jest minimalny poziom niepełnosprawności. Siatka zawieszona jest na wysokości 1,15m w przypadku mężczyzn i 1,05m w przypadku kobiet. Najważniejszym przepisem gry jest zakaz oderwania przez zawodnika pośladków od pola gry podczas meczu. Pozostałe przepisy gry pozostają takie same jak siatkówce osób pełnosprawnych. Dzięki wymaganej pozycji siedzącej, siatkówka w wykonaniu paraolimpijczyków jest grą niezwykle szybką i widowiskową.

Strzelectwo sportowe

Strzelectwo wymaga od zawodniczek i zawodników dokładności i kontroli. Strzały oddawane są do celu stacjonarnego z pistoletów lub karabinów. Zawody na Igrzyskach Paraolimpijskich otwarte są dla wszystkich sportowców niepełnosprawnych fizycznie. Wyróżniamy dwie kategorie pozycji, z których oddawane są strzały stojąca i siedząca na wózkach. Odległość od celu do 10, 25 i 50 m. Strzelectwo wykorzystuje funkcjonalny system klasyfikacji, który umożliwia sportowcom z różnymi różnymi dysfunkcjami na konkurowanie ze sobą indywidualnie lub zespołowo.

Szermierka na wózkach

Do programu Igrzysk dołączyła już w Rzymie w 1960 roku. Doskonali wśród sportowców niepełnosprawnych panowanie nad sobą oraz szybkość decyzji. Zawodnicy w tej dyscyplinie walczą ze sobą siedząc na nieruchomych wózkach. Dyscyplina jest dostępna zarówno dla kobiet, jak i dla mężczyzn. Wyróżnić możemy trzy konkurencje: szpada, floret, szabla. We florecie możliwe jest atakowanie tylko w tułów, w szpadzie i szabli atakujemy całe ciało, jednak tylko powyżej pasa. Ponadto w szermierce spotykamy trzy kategorie A (amputacje nóg, niedowład), B (uraz rdzenia kręgowego z niedowładem nóg lub też minimalnym niedowładem rąk), a także C (całkowity bezwład nóg i niedowład rąk). Sportowcy kategorii C nie startują na Igrzyskach Paraolimpijskich.

Taniec na wózkach

Elegancja styl i rytm, takie cechy powinny charakteryzować każdego tancerza. Taniec na wózkach obejmuje sportowców z niepełnosprawnością  kończyn dolnych. Tancerze na wózkach mogą rywalizować w konkurencji „combi” ,w której jeden z partnerów jest pełnosprawny i tańczy w pozycji stojącej lub „duo” , gdzie zarówno zawodnik jak i zawodniczka są na wózkach. Tańce standardowe : walc, tango, walc wiedeński, foxtrot, quickstep. Tańce latynoamerykańskie: samba, cha-cha, rumba, paso-doble oraz jive. Istnieją również tańce formacji dla czterech, sześciu lub ośmiu par.

Tenis stołowy

Tenis stołowy pojawił się już w programie pierwszych Igrzysk Paraolimpijskich w Rzymie. Obecnie jest uprawiany w ponad 100 krajach świata. Dyscyplina ta skierowana jest do osób z każdym rodzajem niepełnosprawności oprócz osób niewidomych. Zawodnicy rywalizują indywidualnie i drużynowo. Dopuszczalne są pozycje stojąca i siedząca. Wyróżniamy 11 grup w zależności od stopnia niepełnosprawności. Klasy 1-5 to zawodnicy grający na wózkach, a klasy 6-10 to zawodnicy stojący. Ostatnia grupa -11 przeznaczona jest dla osób z niepełnosprawnością intelektualną. Set kończy się po zdobycie 11 punktów, gramy do trzech wygranych setów.

Tenis na wózkach

Wymaga od zawodników dobrego refleksu, umiejętności przewidywania oraz strategii. Jest bardzo wiernym odwzorowaniem tenisa osób pełnosprawnych. Jedyną różnicę stanowi fakt, iż piłeczka może odbić się od powierzchni kortu dwa razy. Zawody odbywają się w czterech kategoriach: juniorów, kobiet, mężczyzn oraz quad (osoby z tetraplegią). Rywalizacja odbywa się indywidualnie lub w deblu.

Triathlon

Zadebiutował na Igrzyskach Paraolimpijskich w Rio de Janeiro w 2016 roku. Składa się z trzech dyscyplin – pływania na dystansie 750m, następnie jazdy na rowerze na dystansie 20km i na koniec biegu na dystansie 5km. Zawodnicy startują w 6 kategoriach ze względu na stopień sprawności fizycznej.

Wioślarstwo

Wioślarstwo jest sportem polegającym na wprowadzeniu w ruch łodzi pływającej po wodzie, przy użyciu siły mięśni wioślarza, używającego wioseł jako dźwigni prostej. Wioślarz siedzi plecami do zasadniczego kierunku ruchu łodzi. W łodzi wioślarskiej wszystkie części nośne, w tym również osie elementów ruchomych, muszą być trwale przymocowane do kadłuba łodzi, z wyjątkiem wózka w kategorii 4+, który porusza się po szynach wzdłuż osi podłużnej łodzi. Łodzie poruszane są przy pomocy wioseł opartych w obrotowych dulkach znajdujących się na odsadniach przymocowanych do burt łodzi. Regaty wioślarskie rozgrywane są na spełniających określone normy akwenach wodnych, na wytyczonych bojami torach o długości 1 km. Tory dla poszczególnych łodzi są proste i mają szerokość 12.5 do 15.0 m. W jednym biegu wioślarskim udział bierze 6 osad.
Różnice wioślarstwa osób niepełnosprawnych: – szerszy kadłub łodzi, – dno bardziej płaskie przez co łódź jest bardziej stabilna, – w 1x i 2x siedzenia montowane są na stałe co uniemożliwia pracę nóg, – krótszy dystans 1000 metrów (u pełnosprawnych 2000 metrów), – 1x musi posiadać pływaki zamontowane pod odsadnią, – w kategorii 2x pływaki nie muszą być zamontowane (osady dobre technicznie nie stosują pływaków ze względu na duży opór), – w 1x wioślarz ustabilizowany pasem na wysokości przepony (ruch same ręce) – charakter pracy wioślarzy niepełnosprawnych znacznie różni się od sportowców pełnosprawnych – kategorie: LTAMix4+ (pracują ręce, nogi, tułów, mix), TAMix2x (pracuje tułów, ręce, mix) AM1x (jedynka męska, pracują ręce), AW1x (jedynka żeńska, pracują ręce) – ciężar łodzi większy niż u pełnosprawnych (4+: 51 kg, 2x: 36 kg, 1x: 19 kg) – osady mieszane kobiety + mężczyźni, – w kategorii 1x wioślarz posiada siedzisko z oparciem.

Żeglarstwo

Żeglarstwo jest stosunkowo młodą dyscypliną paraolimpijską. Po raz pierwszy jako dyscyplina pokazowa pojawiło się w Atlancie w 1996 roku. Od Igrzysk w Sydney jest już stałym punktem programu zawodów paraolimpijskich. Żeglarze rywalizują w trzech klasach: łódek jednoosobowych i trzyosobowych przeznaczonych dla osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności oraz łódek dwuosobowych wyłącznie dla żeglarzy dotkniętych ciężką niepełnosprawnością. Celem zawodów jest przepłynięcie określonego odcinka w jak najkrótszym czasie.

Sport i aktywność na co dzień czyli jak zaliczyć WF?

To pytanie banalne tylko na pierwszy rzut oka. Aby zaliczyć WF należy wykazać progres w różnych aktywnościach fizycznych.

Jak jednak zaliczyć skok w dal kiedy siedzi się na wózku? Jak grać w siatkówkę z kolegami kiedy nie widzi się piłki?

Powyżej są przykłady sportów dostosowanych do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Jednak oprócz chęci potrzeba jeszcze nauczyciela lub trenera który będzie umiał pokierować podopiecznym tak aby mógł czerpać ze sportu jak najwięcej.

Taki właśnie człowiekiem jest Tomasz Bielecki, kierownik Centrum Kultury Fizycznej UMCS, z którym przeprowadziłam rozmowę na temat sportu i aktywności osób z niepełnosprawnością.

Jak to się stało, że prowadzi Pan zajęcia dla osób z niepełnosprawnościami

W 2010 roku Centrum Kultury Fizycznej, którym kieruje  nawiązało ścisła współpracę
z Zespołem ds. Studentów Niepełnosprawnych UMCS. W ramach tej współpracy, poszerzając ofertę dydaktyczną dla studentów z niepełnosprawnościami zaczęliśmy organizować zajęcia sportowo-rekreacyjne o charakterze usprawniającym. Jedną z form tych zajęć zacząłem sam prowadzić. Jest to Boccia. Pomimo tego, że wcześniej nie znałem tej gry i była to dla mnie
niewiadoma zdecydowałem się na poprowadzenie zajęć z tego zakresu.
Wraz z grupą nauczycieli odbyliśmy szkolenie z metodyki nauczania tej gry, poznaliśmy podstawowe przepisy. Można powiedzieć, że zajęcia te prowadzę w pewnym sensie przez przypadek.

Muszę jednak powiedzieć, że moje zainteresowania związane ze sportem osób z niepełnosprawnościami sięgają jeszcze czasów studenckich. Będąc studentem AWF Warszawa byłem często wolontariuszem na zawodach sportowych, m.in. ruchu Olimpiad Specjalnych. Sport ten zafascynował mnie, głównie ze względu na piękno rywalizacji w duchu fair play.

Z jakimi niepełnosprawnościami spotkał się Pan podczas pracy?

W głównej mierze prowadzę zajęcia z osobami z niepełnosprawnością ruchową. Organizując różnego rodzaju zawody dla osób z niepełnosprawnościami spotykam się tak naprawdę
z wieloma niepełnosprawnościami, m.in. np. z niepełnosprawnością intelektualną, narządu wzroku, słuchu, mowy, czy osobami obciążonymi chorobami neurologicznymi.

Czy aktywność fizyczna jest dla każdego?

Zdecydowanie tak. Zgadzam się ze stwierdzeniem, iż nie ma tańszego lekarstwa niż ruch. Na pewno pozostaje kwestia dostosowania ćwiczeń, ich rodzaju, intensywności, do możliwości osoby niepełnosprawnej. Stworzenia jej odpowiednich warunków do wykonywania preferowanej aktywności fizycznej.

Jaka jest rola aktywności ruchowej dla osób z dysfunkcjami?

Ogromne znaczenie aktywności ruchowej dla osób z dysfunkcjami możemy rozpatrywać
w aspekcie korzyści dla zdrowia fizycznego, psychicznego i społecznego. Aktywność fizyczna polecana jest osobom w różnym wieku, z różnymi dolegliwościami przez lekarzy, fizjoterapeutów, specjalistów wielu dziedzin. Obok wielu korzyści zdrowotnych aktywność fizyczna jest także bardzo przyjemnym sposobem spędzania czasu wolnego.

Z dobroczynnego wpływu różnych form aktywności fizycznej, np. pływania korzystają osoby niepełnosprawne, osoby po urazach, wypadkach, osoby przewlekle chore, jak również ludzie zdrowi chcący wspierać swoją kondycję fizyczną, podejmujący działania profilaktyczne.

Osoba niepełnosprawna potrzebuje przede wszystkim właściwej rehabilitacji. Dzięki niej można poprawić stan zdrowia  albo przynajmniej przeciwdziałać dalszemu pogarszaniu się sprawności.

Często spotykam się z twierdzeniem, że osoby niepełnosprawne stronią od sportu? Czy to Pana zdaniem prawda?

Wydaje mi się, że nie stronią. Wciąż jednak sport osób z niepełnosprawnościami jest zbyt rzadko pokazywany za pomocą środków masowego przekazu. Zbyt mało mówi się o ogromnej sile oddziaływania jaką niesie za sobą sport, szczególnie w aspekcie aktywnej rehabilitacji dla osób niepełnosprawnych. Wydaje mi się jednocześnie, iż problemem są wciąż bariery architektoniczne, jak też psychologiczne związane z uprawianiem sportu, które ograniczają dostęp do uprawiania sportu osobom niepełnosprawnym.

Prowadzi Pan zajęcia wychowania fizycznego dla osób niepełnosprawnych na czym one polegają?

Prowadzę zajęcia z Boccii. Mają one charakter zajęć ogólnousprawniających, w których przede wszystkim grając w tą grę poprawiamy koordynację wzrokowo-ruchową. Bardzo ważnym aspektem prowadzonych zajęć jest czynnik integracyjny.

Jakie sporty w ramach WF-u mogą uprawiać osoby z niepełnosprawnością?

Jestem przekonany, że nie ma sportu, który nie mógłby być uprawiany przez osoby niepełnosprawne. To jest kwestia stworzenia odpowiednich warunków do jego uprawiania, dostępności obiektów, sprzętu, a także reguł i przepisów, które uwzględniają  możliwości funkcjonalne osób z daną niepełnosprawnością. Istnieją takie dyscypliny, które wymyślono specjalnie dla pewnych kategorii osób niepełnosprawnych (np. rugby na wózkach dla osób z tetraplegią czy goalball dla osób niewidomych). Przy okazji, żeby w pełni móc zrozumieć czym jest sport osób niepełnosprawnych polecam obejrzeć film pt.”Murderball – gra o życie”.

Współzawodnictwo sportowe, jest regulowane za pomocą systemu klasyfikacji, który uwzględnia możliwości funkcjonalne osób z określonym rodzajem i zakresem niepełnosprawności. Bardzo istotnym aspektem jest również zapewnienie wykwalifikowanej kadry szkoleniowej, głównie w sporcie wyczynowym – Paraolimpijskim  i Olimpiad Specjalnych.

Słyszałam o Boccii jako jednym z nich, na czym polega, oraz dla kogo jest przeznaczony?

Gra w Boccię polega na rzucaniu bilami niebieskimi i czerwonym w obrębie wyznaczonego boiska do białej bili nazwanej „Jack”.  Rywalizacja może odbywać się pojedynczo, w parach bądź trójkach. Wygra gracz lub zespół, który bile swojego koloru ustawi bliżej białego „Jacka”

Ale gra w Boccie to nie jest zwykła gra w „bile”, czy „kulki”. Jest to gra przeznaczona dla wszystkich, bez względu na wiek, płeć, czy też rodzaj niepełnosprawności.  Oprócz funkcji rehabilitacyjnej, terapeutycznej jest świetną grą integracyjną. Na co dzień obserwuje ile radości dostarcza ona osobom grającym. Można ją bardzo polubić, albo nawet się w niej zakochać. Ja tak właśnie uczyniłem.

Czy jest jakaś jakieś przesłanie, cytat lub myśl którą chciałby Pan podzielić się z czytelnikami?

Tak. W mojej pracy często kieruję się wyznaniem Św. Augustyna – „ Dopóki walczysz jesteś zwycięzcą”.

Dziękuję za rozmowę

Dziękuję i życzę powodzenia wszystkim sportowcom.

40 Replies to “Aktywność sportowa osób z niepełnosprawnością – fakty i mity”

  1. Oczywiście, że sport jest dla każdego, nie ma kategoryzacji, kto może go uprawiać, a kto nie.
    Dziedzin sportu jest bardzo wiele i każdy znajdzie coś dla siebie.
    Pamiętam ze mną do gimnazjum chodził chłopak poruszający się na wózku. Nauczyciel wf sam kazał mu przynieść zwolnienie całoroczne… trochę mnie to zdziwiło, bo nie powinno tak być.

    Artykuł bardzo wartościowy i zawierający wiele informacji.
    Pozdrawiam serdecznie, Kasia.

    1. Dziękuje za miłe słowa.
      Co do zachowania nauczyciela…jak dla mnie to jest „pójście na łatwiznę”. W wielu przypadkach wystarczy troszkę zmodyfikować ćwiczenie, aby mogła go wykonywać osoba np. poruszająca się właśnie na wózku. Tylko to już jest zadanie dla prowadzącego zajęcia, a nie każdy chce się podjąć. Według mnie jest to bardzo krzywdzące. Oprócz kwestii aktywności fizycznej jest jeszcze aspekt społeczny. Czas przeznaczony na wf to nie same ćwiczenia, ale też chwila kiedy można się spotkać z rówieśnikami.

  2. Mam w domu sportowca,dawniej wyczynowy.dzisiaj boryka się z wiecznymi kontuzjami.każdy człowiek,bez względu na swoją niepełnosprawność?ma prawo do życia i przyjemności.Na takie sporty zawsze było za mało pieniędzy i chęci.Niestety.

  3. Mój kolega ostatnio przeprowadzał wywiad z mistrzynią świata w lekkoatletyce, która nie ma dłoni. Opowiadała, że ograniczenia są mniejsze i większe, ale jak we wszystkim najwięcej to kwestia nastawienia.

    1. Zgadzam się z tym. Każdy ma jakieś ograniczenia. Niekoniecznie tylko w aspekcie sprawności. Jednak bardzo dużo daje już samo nastawienie do sytuacji.

  4. Sport laczy ludzi, daje radość i uczy wytrwałości. Myślę, ze w sporcie każdy cos dla siebie znajdzie nawet z niesprawnością. Uważam, ze oceny powinny być nie od tego kto dalej skoczy, czy pobiegnie, ale ile kto dal z siebie, by taki wynik osiągnąć.

    1. Bardzo cenne spostrzeżenie. Sadzę, że każdy próbuję się pokazać z jak najlepszej strony. Natomiast to, że czasami osiągnie nieco słabszy rezultat niż pozostali to inna sprawa. W grę wchodzi jeszcze motywacja… czasami wystarczy słowo zachęty. Jedno zdanie „Wierze w Ciebie”. Bardzo często działa lepiej niż niejeden trening.

  5. Szkoda jedynie że w miejszych miastach nie ma takich możliwości sportowych dla osób niepełnosprawnych 🙁 a czasami osoby na wózkach są sprawniejsi od tych ” na nogach” zreszt olimpiady pokazują mistrzostwo osób z ograniczeniami jak wspaniale zdobywają medale 😀

    1. To prawda w mniejszych miastach jest z tym problem. A szkoda bo przecież nie wszyscy są z dużych. Mam nadzieję że kiedyś to się zmieni

    1. To prawda jest ważny. Odpowiadając na pytanie… niestety sądzę, że nie są na to gotowi. Chyba minie jeszcze sporo czasu do momentu kiedy będą mogli poprowadzić zajęcia dostępne „dla wszystkich”. Bez względu na poziom sprawności.

  6. Zgadzam się z tym, że zbyt często szkoły czy uczelnie idą na łatwiznę. Dwa lub trzy razy słyszałem jak moi znajomi dostawali odpowiedź ,,Przynieś zwolnienie i po problemie”. Jakby samo ich uczestnictwo w zajęciach było ,,problemem”. To bardzo przykre. Super post, sporo się dowiedziałem, o łucznictwie i koszykówce wiedziałem ale boccia i ta piłka dla osób niewidomych to coś co słyszę pierwszy raz. Wywiad z trenerem fajny ale z przyjemnością poczytał bym też wywiady z ludźmi którzy trenują te sporty. Pozdrawiam i czekam na kolejne wpisy!

    1. Dziękuję. Wywiad z osobami które same trenują. Taki pomysł przemknął mi przez myśl. Zobaczymy czy uda się zrealizować. A co do kolejnych wpisów na pewno się pojawią.

  7. Sporo dyscyplin jest dla osób z niepełnosprawnościami ruchowymi – i dowiedziałam się tego w Twojego Bloga. Super, 3mam kciuki za takie osoby, niech spełniają swoje marzenia i osiągają piękne wyniki 🙂

  8. Sport to zdrowie i każdy powinien ćwiczyć, nie patrząc czy jest w pełni sprawny czy nie, tutaj nie ma ograniczeń, liczy się nastawienie z jakim uprawiamy sport.

  9. Bardzo podziwiam osoby niepełnosprawne które uprawiają sport. Niestety zawsze jest to niedoceniane. Nawet przez tv czy Internet. Tyle osób niepełnosprawnych zdobywa medale czy puchary za szczytowe miejsca A niestety jest to mało nagłośnione 😏

    1. Dziękuję za miłe słowa. Nie wiem czy każdy przeczyta. Natomiast chciałabym, aby trafił chociaż do części osób. Oczywiście im więcej tym lepiej.

  10. Bardzo ważny i potrzebny post. Zgadzam się, zbyt mało media podejmują się tematu sportu wśród osób niepełnosprawnych, a przecież takowy istnieje! I chyba właśnie zainspirowałaś mnie dobrym tytułem filmu na dzisiejszy wieczór ❤️👌

  11. W przypadku paraolimpiady wkurza mnie fakt, że o sukcesach olimpijczyków mówi się tak mało. Znani są tylko ci, którzy rywalizują z pełnosprawnymi, tak jak Natalia Partyka czy Ania Harkowska.

  12. Sport jest dla każdego. nieważne czy osoba porusza się na wózku czy nie. Nie powinno się robić podziałów. każdy tak naprawdę jest równy. Bardzo dobrze, jak osoby na wózku znajdują dyscypliny sportu, które chcą wykonywać. Zapewne daje im to wiele radości i mogą odnosić dużo sukcesów.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *