STOP mowie nienawiści!

Mowa nienawiści a zamieszanie w mediach

Od tragedii w Gdańsku pojęcie ,,mowy nienawiści” odmieniane jest przez wszystkie osoby i przypadki. Niestety w natłoku medialnych debat i informacji łatwo pogubić się co kryje się pod tym pojęciem naprawdę.

Moim dzisiejszym rozmówcą jest Młodszy inspektor Włodzimierz Sokołowski Pełnomocnik Komendanta Wojewódzkiego Policji w Łodzi ds. Ochrony Praw Człowieka, który tematyką dyskryminacji, mowy nienawiści i praw człowieka zajmuje się od wielu lat. Od 2004 roku zaangażowany jest w idee wdrażania prawi wolności człowieka w polskiej Policji. Absolwent Akademii Pedagogiki Specjalnej im. M. Grzegorzewskiej w Warszawie. Ukończył Szkołę Praw Człowieka-Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka. Uczestniczył w szkolenie „Zwalczanie przestępstw na tle nienawiści dla funkcjonariuszy organów ochrony porządku publicznego” Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji. Absolwent kursu trenerskiego realizowanego przez Helsińską Fundację Praw Człowieka: „Weź kurs na wielokulturowość. Edukacja na temat praw człowieka i wielokulturowości kluczem do budowania otwartego społeczeństwa przyjmującego obywateli państw trzecich”. Jest prekursorem organizowania szkoleń dla policjantów w tym zakresie na terenie Polski. W 2014 roku odbył szkolenie dla przedstawicieli Polskiej Policji w USA na Uniwersytecie Stanowym im. Sam’a Houston’a w Huntsville,Teksas. Wykładowca akademicki, aktywnie uczestniczy i współorganizuje szkolenia, warsztaty i inne zajęcia wraz z organizacjami pozarządowymi,szkołami i instytucjami.

Zapraszam serdecznie do czytania.

Od jak dawna zajmuje się Pan tematyką praw człowieka i czemu w ramach swojej pracy zajął się Pan właśnie tym tematem?

W 2004 roku w Polskiej Policji powołano Pełnomocników Komendantów Wojewódzkich / Stołecznych ds. Ochrony Praw Człowieka i ja zostałem takim pełnomocnikiem w Komendzie Wojewódzkiej Policji w Łodzi. Można jednak powiedzieć, że tą tematyką interesowałem się już wcześnie, tak poza służbą w Policji.

Natomiast temat przestępstw motywowanych nienawiścią jest mi bliski już ponad 10 lat.

Czy tematyka praw człowieka jest w Polsce ważnym zagadnieniem czy też częściej spotyka się Pan z ignorancją lub brakiem zrozumienia dla swoich działań?

Jest mi bardzo przykro i jestem bardzo przygnębiony wydarzeniami, które miały miejsce w Gdańsku. Tym bardziej w sytuacji gdzie doszło do śmierci człowieka.

Czym jest mowa nienawiści i jaka jest jej definicja?

Ja posługuję się poniższą definicją, która pochodzi z rekomendacji nr R 97 (20) Komitetu Ministrów Rady Europy:

Mowa nienawiści jest to każda forma wypowiedzi, która rozpowszechnia,podżega, propaguje lub usprawiedliwia nienawiść rasową, ksenofobię,antysemityzm lub inne formy nienawiści oparte na nietolerancji, włączając w to nietolerancję wyrażaną w formie agresywnego nacjonalizmu lub etnocentryzmu,dyskryminacji lub wrogości wobec mniejszości, migrantów lub osób wywodzących się ze społeczności imigrantów.

Rozpoznanie mowy nienawiści bazuje na analizie wypowiedzi pod kątem wyczerpania powyższej definicji. Jeśli jakaś wypowiedź spełnia te kryteria to jest ona mową nienawiści.

Bardzo dużo osób w internecie zaczęło bać się wyrażania krytyki. Niektórzy przepraszają, że krytykowali tego lub innego polityka. Czy krytyka to już mowa nienawiści? Gdzie jest granica między obiektywną krytyką a mową nienawiści?

To świetne pytanie, ponieważ często spotykam się z taką tezą:

Walczmy z mową nienawiści –zabrońmy krytyki.

To tak nie działa. Krytyka jest ważnym elementem dyskursu. Elementem mojej czy Państwa swobody wypowiedzi. Jednak krytyka nie może przekraczać pewnych granic.

Trzeba postawić sobie pytanie jakie to granice, a później ich nie przekraczać.

Po pierwsze jasne wytyczne wynikają z cytowanej już definicji. Wyraźnie jest tam wskazane, że krytyka przestaje być konstruktywna i staje się mową nienawiści kiedy: „…rozpowszechnia, podżega, propaguje lub usprawiedliwia nienawiść rasową, ksenofobię, antysemityzm lub inne formy nienawiści oparte na nietolerancji…”. Wypowiedź jednego człowieka nie może nigdy naruszać przyrodzonej godności drugiego człowieka.

Po drugie ważny jest sam język wypowiedzi. Nie może być mowy o konstruktywnej krytyce kiedy wypowiedź pełna jest wulgaryzmów. Jest to przejaw frustracji a nie zachęta do dyskusji.

Trzeba pamiętać o równowadze. Tak jak wspomniałem prawem każdego człowieka jest jego przyrodzona godność oraz wolność słowa. Równowaga między nimi powinna się opierać na zasadzie, iż prawa jednego człowieka nie mogą naruszać i ograniczać praw innych ludzi. Dlatego nie wolno ograniczać wolności słowa, ale wolność słowa nie może naruszać godności człowieka.

W Internecie hejt jest niestety zjawiskiem coraz bardziej powszechnym. Czym jest hejt i czy jest on przestępstwem?

To prawda, że zjawisko hejtu staje się coraz bardziej powszechne. Pierwsza z brzegu definicja hejtu znaleziona w Internecie brzmi:

To spolszczona wersja słowa hate, czyli nienawidzić. Hejtem określa się działanie w Internecie, które jest przejawem złości, agresji i nienawiści”.

Sama definicja mówi, że hejt to złe zjawisko. Oparte na nienawiści i nietolerancji.Natomiast dużo trudniej odpowiedzieć na pytanie czy jest to karalne.

Aby na nie odpowiedzieć trzeba sięgnąć do definicji przestępstw motywowanych tzw.przestępstw z nienawiści, a jest to:

Każde przestępstwo natury kryminalnej, w tym przestępstwo wymierzone w ludzi i ich mienie, w wyniku którego ofiara, nieruchomość lub inny cel przestępstwa są dobierane ze względu na ich faktyczne bądź domniemane powiązanie z grupą zdefiniowaną poniżej,związek z nią, przynależność do niej, członkostwo w niej lub też udzielanie jej wsparcia.

Grupa może być wyróżniana na podstawie cech charakterystycznych wspólnych dla jej członków, takich jak: faktyczna lub domniemana rasa, narodowość lub pochodzenie etniczne, język,kolor skóry, religia, płeć, wiek, niepełnosprawność fizyczna lub psychiczna,orientacja seksualna lub inne podobne cechy. 

Tak więc bardzo ważnym elementem rozpatrywania sprawy hejtu jest motywacja hejtującego i cel w którym to robi.

Jeśli hejter / hejterka dopuszczą się na przykład groźby karalnej, groźby bezprawnej (przestępstwa z kodeksu karnego), będą mówiąc kolokwialnie – ścigany.

Takie sprawy rozpatruje się w kontekście przestępstw motywowanych nienawiścią, ponieważ liczy się właśnie motywacja sprawcy.

Pamiętać też należy, że każda osoba może dochodzić swoich praw na kanwie kodeksu cywilnego.

Gdzie najczęściej spotykamy się z mową nienawiści?

Moim zdaniem Internet jest tym miejscem, gdzie mowa nienawiści występuje najczęściej.Niestety w codziennym życiu, w realnym świecie bardzo często możemy być świadkami wielu wypowiedzi które nie powinny mieć miejsca.

To bardzo przygnębiające kiedy idąc ulicą słyszę ubliżające sobie dzieci,słowami „pedale”, ,,żydzie”, „cyganie” a ostatnio coraz częściej ,,ciapaty” czy „ty uchodźco”.

Myślę, że one nie zdają sobie sprawy ze znaczenia tych słów. Powtarzają je tylko aby kogoś skrzywdzić. To bardzo nie dobre zjawisko. Martwi mnie to ponieważ te dzieci nie wymyśliły tego same. Używają słów tak jak zaobserwowały to u dorosłych. Więc to my dorośli nosimy w sobie masę uprzedzeń które przekazujemy młodszemu pokoleniu, które jeszcze nieświadomie używa mowy nienawiści jako coś normalnego.

Chciałabym zapytać o Pańskie doświadczenia. Które grupy w Polsce są najczęściej obiektem mowy nienawiści? Skąd Pańskim zdaniem bierze się nienawiść do tych akurat grup?

W tej sprawie powstało sporo badań i w mojej pracy opieram się na statystyce. Przykład Gdański pokazuje, że mowa nienawiść bardzo często dotyka polityków.

Do grupy która bardzo często dotknięta jest obrażaniem, poniżaniem i zastraszaniem zaliczane są osoby z takimi cechami jak pochodzenie np. Żydzi,Romowie, wyznanie np. Muzułmanie, kolor skóry czy orientacja seksualna, tu w kontekście osób nie heteroseksualnych.

Czasem te cech są łączone.

Bardzo ważne, że w przypadku mowy nienawiści nie ma znaczenia czy dana,,cecha” występuje faktycznie u jakiejś osoby czy tylko sprawca jest o tym przekonany, natomiast staje się ona powodem dyskryminacji i szykan.

Co na temat mowy nienawiści mówi Polskie prawo? Czy istnieją regulacje poświęcone tej tematyce? Co wymaga jeszcze dopracowania?

Przestępstwa motywowane nienawiścią,  mają odzwierciedlenie w wielu przepisach prawa karnego. Są też skodyfikowane np. w ustawie o IPN.

W przypadku przepisów możemy powołać się na orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, ponieważ Polska podpisała Europejską Konwencję o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności,

Kto w Polsce zajmuje się mową nienawiści?

Rozumiem, że pytanie jest o to kto zwalcza mowę nienawiści.

Można powiedzieć, że wszystkie organy państwa stojące na straży bezpieczeństwa.

Do tego można jeszcze wskazać Krajową Radę Radiofonii i Telewizji  jako konstytucyjny organ stojące na straży wolności słowa.

Czy Polska może pochwalić się jakimiś ważnymi osiągnięciami na tle krajowym i międzynarodowym w temacie ochrony praw człowieka i walki z nietolerancją i mową nienawiści?

Dla mnie takim sztandarowym przykładem, gdzie Polska stoi murem na straży praw i wolności człowieka jest Konwencja o prawach dziecka. Jest to międzynarodowa konwencja przygotowana przez Polskę, która została przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne ONZ 20 listopada 1989 r.

Jest to dokument podpisany i ratyfikowany przez 196 państw. Jestem przekonany, że przyjęcie konwencji przez tyle państw wcale nie było sprawą łatwą i oczywistą.

Jako Polak i osoba zajmująca się prawami człowieka jestem z tego dokumentu bardzo dumny.

Jak reagować na hejt i mowę nienawiści? Na co w szczególności zwrócić uwagę? Jak przeciwdziałać?

To trudne pytanie, bo dotyka odpowiedzialności nas wszystkich za „słowo”. Myślę jednak, że wystarczy mieć szacunek do samego siebie i przez to szacunek dla innej osoby, a w przestrzeni publicznej, jak i naszej osobistej poziom nienawiści spadły momentalnie.

Myślę też, że trzeba zwracać uwagę na bardzo wczesnym etapie wychowania na takie rzecz. To co przekazujemy dzieciom na temat szacunku i tolerancji jest bardzo ważną podstawą na której można budować otwarty światopogląd i brak akceptacji dla dyskryminacji i mowy nienawiści.

Bycie ,,porządnym człowiekiem” wcale nie jest takie trudne.

Co zrobić kiedy sami staniemy się obiektem mowy nienawiści? Gdzie się udać po pomoc?

Ja mogę powiedzieć pod kątem działań prawnych, ale należy również pamiętać, że osoba dotknięta „nienawiścią” może skorzystać z pomocy psychologicznej.

Wracając do działań prawnych, to można zgłosić się osobiście, lub pisemnie do każdej jednostki Policji.

Ważne jest aby mimo stresu i dyskomfortu pamiętać o zbieraniu dowodów,takich działań, które Państwa dotknęły, np. zachowanie meili, sms-ów lub innej korespondencji.

W dzisiejszych czasach elektroniki, można osobę atakującą nagrać telefonem komórkowym (liczne przykłady medialne) itp. Funkcjonariusze Policji na pewno Państwa poinstruują, jeśli Państwo będziecie zgłaszać takie przestępstwo co należy zrobić.

Na koniec chciałabym poprosić Pana o cytat, przesłanie lub myśl która jest dla Pana ważna i którą chciałby Pan zostawić czytelnikom.

To trudne zadanie, dlatego że prawa człowieka mają bardzo długą historię, którą kształtowało wielu myślicieli.

W tym jednak przypadku chciałbym pozostać w temacie mowy nienawiści czy przestępstw z nienawiści i zacytować Wielkiego Polaka Kardynała Stefana Wyszyńskiego – „Każda nienawiść, każda pięść wyciągnięta przeciw bratu – jest przegraną”.

Serdecznie dziękuję za poświęcony czas.

Również dziękuję.

49 Replies to “STOP mowie nienawiści!”

  1. Mną także wstrząsnęło wydarzenie, które miało miejsce w Gdańsku i uważam, że powinno się pojawiać coraz więcej takich akcji, które mają na celu zatrzymanie mowy nienawiści 🙂

  2. Nas o to zapytała ostatnio wykładowczyni, właśnie też a propo wydarzeń w Gdańsku. Ludzie mieli naprawdę mnóstwo do powiedzenia na ten temat i mówili nawet z sensem i wywiązała się bardzo mądra dyskusja 🙂

  3. Niestety ale nienawiści jest coraz więcej :/ I skąd się to wszystko bierze no pytam się skąd! Mam nadzieję,że z czasem się to zmieni 🙂

  4. Świetny post!

    Szkoda, że nasi politycy nie potrafią się od niej powstrzymać, zapobiegło by to tym samym tak gwałtownej reakcji społeczeństwa.

  5. Cieszę się, że o tym napisałaś. Mną, tak samo jak wielu ludźmi wstrząsnęła informacja o zdarzeniu w Gdańsku. Z myślą o tej sytuacji bardziej jestem czujna i boję się, kiedy znajduję się poza domem.
    Liczę na to, że ludzie, którzy nieświadomie robią źle drugiej osobie (krytyka, hejty, nienawiść), pójdą po rozum do głowy i zobaczą, do czego się zmierza ten nasz świat.

    1. Też mam taką nadzieję. Dlatego uważam, że warto o takich rzeczach mówić. Co do ostrożności. Fakt należy zachować. Natomiast warto też wykazać zdrowy rozsądek i równowagę. Nie popadac ze skrajnosci w skrajność. Chociaż może okazać się to trudne po ostatnich wydarzeniach

  6. Mowa nienawiści staje się wyrazniejsza niestety. Czego przykładem mogą być ostatnie wydarzenia. Natomiast nie tylko złe rzeczy się dzieją. Takim przykładem dla mnie jest właśnie WOŚP. Pewne sytuacje potrafią zsolidaryzowac miliony ludzi, aby pomóc potrzebującym

  7. Trochę zbyt „wieloaspektowy” ten post, mocny tytuł, tu Gdańsk, tam migranci, internet… no ale to może moje subiektywne uczucie. 🙂 Poruszyłaś ważny zarazem delikatny temat, w którym nieopaczne stwierdzenie wypowiedziane publicznie może wyrządzić więcej szkody niż pożytku.
    Co do tzw. „mowy nienawiści” w PL to cóż… ostatnio to popularny temat, gdzie nie spojrzeć to pojawiają się różne akcje, artykuły czy posty takie jak ten traktujące o tym czym jest to zjawisko i jak z nim walczyć.
    Z perspektywy „zwykłego Kowalskiego”, dla mnie osobiście zatrważające jest to, że musiał zginąć człowiek, żeby uwaga społeczeństwa została zwrócona na ten narastający od lat problem – bo chyba wszyscy lub prawie wszyscy zgodzą się, że hejt i mowa nienawiści nie są zjawiskami nowymi, które świat zauważył dopiero po 13. stycznia.
    Moim zdaniem taka „kampania” działań na rzecz zatrzymania mowy nienawiści, w końcu mogą wywołać skutek odwrotny do zamierzonego, bo społeczeństwo się znudzi tym co „w modzie” tak jak z upływem czasu nudzi się „ubóstwiany idol”.
    Kolejne artykuły, felietony mówiące z pozoru o tym samym… no właśnie „z pozoru”, ten temat jest wręcz niemożliwy do bezstronnego, kompleksowego omówienia, bo każdy twórca tych materiałów inspirowany różnymi czynnikami od przekonań politycznych (bo łatwiej przerzucać nawzajem odpowiedzialność, wytykać błędy „drugiej strony”, najłatwiej się uderzyć w cudze piersi), po własne zainteresowania czy osobiste doświadczenia zwróci uwagę na co innego, bo będzie się mu wydawać, że temat „mu bliższy” jest ważniejszy lub po prostu czuje się w nim swobodniej i bardziej dogłębnie go omówi niż tematy, którymi dana osoba się nie zajmuje.
    Cytując klasyka „mowa jest srebrem, a milczenie złotem” – taką zasadę powinien w moim odczuciu przyjąć każdy z nas i 5 razy przemyśleć co robi i czy zna skutki swoich działań nim wypowie się gdzieś publicznie, opluje drugiego człowieka. W moim odczuciu takie stwierdzenia czy słowa, funkcjonujące jako obelgi (choćby przytoczone w poście) oraz szereg innych działań i zachowań o których dowiadujemy się z mediów, uznanych jako hejt i mowa nienawiści to przede wszystkim swego rodzaju reperkusje i przejawy eskalacji „nakręcania” ludzi na pewne poglądy, które „maja zostać przyjęte, bo… tak” – próba wprowadzenia światopoglądu pokroju Gombrowiczowskiego „Słowacki wielkim poetą był”.

  8. Dziękuję za podzielenie się opinią. To prawda wiele w nim różnych aspektów natomiast według mnie to wszystko łączy właśnie poruszona przeze mnie mowa nienawiści obecna w każdym z tych właśnie obszarów. Zgadzam się również z tym, że to popularny temat ostatnio jak i tym że to nie jest nowe zjawisko. Natomiast w niektórych sytuacjach może bardziej widoczne niż w pozostałych

  9. Mowa nienawiści to ostatnio rzeczywiście temat na czasie, ale mam nadzieję, że z tych wszystkich rozmów w tv czy artykułów w sieci każdy dla siebie wyciągnie wnioski.

  10. Bardzo interesująca rozmowa. Mnóstwo ważnych informacji i wyjaśnień. Temat od kilku lat aktualny niestety. I nic nie wskazuje na to, że coś się może zmienić w tej kwestii. Można wypowiadać słowa krytyki, ale nienawiść to już za daleko posunięte słowa, czy czyny. Czy naprawdę nie lepiej skupić się na pozytywach, a o tym co nam się nie podoba mówić jezykiem ogólnie uznanym za normę konwersacji?

  11. Dziękuję. Dokładnie między krytyką a nienawiścią jest różnica. Oczywiście, byłoby zdecydowanie lepiej. Rozmawiać można o wszystkim. Rzeczy które nie do końca się podobają nie muszą być tematem tabu. Jednak uważam, że można to zrobić poprzez zwykłą rozmowę .

  12. To straszne, co dzieje się w umysłach ludzi wypowiadających wiele gorzkich słów. To straszne, że wielu z nas boi się to przerwać…

  13. Niestety to co ostatnio sie dzieje bardzo mnie przytlacza, w koncu kazdy z nas jest inny i ma prawo do zycia w spokoju i pokoju. Mam nadzieje, ze z czasem nienawisc zmieni sie w przychylne spojrzenie na Swiat….

  14. Brawo, świetny wywiad!
    Przestańmy w końcu jako społeczeństwo odwracać głowę od problemu, kiedy ktoś krzywdzi innych czynami lub słowami przestańmy odwracać głowę i przyśpieszać kroku. Tym bardziej brawa dla autorki która często sama pewnie musi się borykać z takimi zachowaniami.
    Pozdrawiam i czekam na kolejny wywiad, dobra robota.

    1. Dziękuję. Byłoby dobrze gdyby tak jak piszesz przestać odwracać głowę. Tylko niestety czesto pojawiaja sie zdania „to mnie nie dotyczy więc po co mam reagować” . Nie wiem do końca z czego to może wynikać że strachu czy co gorsza z obojętności

  15. To co się zdarzyło w Gdańsku, jest niesamowitą tragedią. Żal i szkoda człowieka. Mam nadzieję, że bezpieczeństwo obywateli nie tylko władz będzie mocniejsze i pewniejsze.

  16. Iza jak ja to wszystko słyszę to mnie krew zalewa.
    A Twój rozmówca rzeczowa i spokojnie odniósł się do tematu.
    A hejt to najgorsze zło.
    Przykre ale trzeba się mierzyć z tym :/

  17. Cytat Stefana Wyszyńskiego jest priorytetowy i idealnie podkreślający tematykę posta.
    Myślę, że ludzie po przykrym zajściu, jakie miało niedawno miejsce zdali sobie sprawę jak bardzo nienawiść potrafi kierować naszym życiem. Ważne by jak najszybciej ukrócić to zjawisko…
    Pozdrawiam!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *